Joanna Rułkowska

prawniczka

Ekspertka w temacie małych biznesów i pasjonatka praw kobiet. Autorka książki Biznes Mamy i programu wsparcia w postaci Akademii Małego Biznesu. Laureatka konkursu Kobieta E-commerce 2023 w kategorii Przedsiębiorcza Mama. Specjalizuje się w budowaniu profesjonalnych i zgodnych z prawem pasów startowych od działalności nierejestrowanej do biznesu marzeń. Wierzy, że każda chwila to szansa, by wszystko zmienić.
[Więcej >>>]

Działalność bez rejestracji a świadczenie rodzicielskie? Najważniejsze informacje o kosiniakowym i małym biznesie!

Joanna Rułkowska18 października 2023

Rozpoczęcie własnego małego biznesu to często marzenie wielu osób, zwłaszcza rodziców, którzy pragną łączyć pracę z opieką nad swoimi dziećmi. Jednak prowadzenie działalności gospodarczej, nawet w niewielkim zakresie, może budzić wiele pytań i obaw, szczególnie jeśli chodzi o dostęp do świadczeń rodzicielskich.

Projekt wprowadzenia świadczenia rodzicielskiego powstał w 2015 roku, kiedy na stanowisku Ministra Pracy i Polityki Społecznej był Władysław Kosiniak-Kamysz. Stąd potoczna nazwa tego świadczenia to: kosiniakowe.

Te zmiany miały na celu wsparcie kobiet, które rodzą dzieci, ale nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego, bo pracują na umowę o dzieło, są studentkami albo mają status osoby bezrobotnej. To minimalne wsparcie finansowe przez pierwsze 12 miesięcy życia dziecka dla każdej kobiety w Polsce.

W dzisiejszym artykule przyjrzymy się kluczowym informacjom dotyczącym możliwości korzystania ze świadczeń rodzicielskich w kontekście małego biznesu, zwłaszcza w przypadku prowadzenia działalności bez konieczności rejestracji firmy.

Działalność bez rejestracji a świadczenie rodzicielskie

Świadczenie rodzicielskie a katalog osób uprawnionych

Świadczenie rodzicielskie to pomoc finansowa z której mogą skorzystać:

  • mamy studentki
  • mamy, które są bezrobotne (zarówno te zarejestrowane w Urzędzie Pracy, jak i niezarejestrowane)
  • mamy pracujące na podstawie umów cywilno-prawnych (umowy o dzieło oraz umowy zlecenie, od których nie była odprowadza dobrowolna składka chorobowa)
  • mamy ubezpieczone w KRUS.

Jak widzimy, z zasady uprawnioną do pobierania świadczenia jest matka dziecka, jednakże ustawa poszerza krąg osób, które mogą wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia.

Zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje również:

  • ojcu dziecka (ojcu tylko pod pewnymi warunkami, o których napiszę niżej)
  • opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia
  • rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia
  • osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia.

Kiedy świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka?

Świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:

  • skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka
  • śmierci matki dziecka
  • porzucenia dziecka przez matkę.

Na jaki okres przysługuje świadczenie rodzicielskie?

Długość okresu w jakim uprawniona osoba może pobierać świadczenie rodzicielskie jest zależna od ilości dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

Będzie to:

  • 52 tygodnie – w przypadku urodzenia jednego dziecka
  • 65 tygodni – w przypadku urodzenia dwojga dzieci
  • 67 tygodni – w przypadku urodzenia trojga dzieci.

Od jakiego dnia przysługuje świadczenie rodzicielskie?

Świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia:

  • porodu
  • objęcia dziecka opieką (nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia)
  • przysposobienia dziecka (nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10. roku życia).

Jaka jest wysokość świadczenia rodzicielskiego?

Świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000 zł miesięcznie, z uwzględnieniem pewnych zasad.

  • Kwotę świadczenia rodzicielskiego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które świadczenie przysługuje.
  • Kwotę świadczenia przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.
  • Osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie (jedno 1000 zł) bez względu na liczbę wychowywanych dzieci. Jeśli jest więcej dzieci to świadczenie będzie dłużej wypłacane (np. 65 tygodni w przypadku dwójki dzieci).
  • Osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka.

WAŻNE! W razie urodzenia dziecka przez kobietę pobierającą zasiłek dla bezrobotnych lub w ciągu miesiąca po jego zakończeniu, lub w okresie przedłużenia zasiłku dla bezrobotnych, świadczenie rodzicielskie przysługuje jednemu z rodziców w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą pobieranego przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Kiedy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje?

Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

  • jeden z rodziców dziecka otrzymuje zasiłek macierzyński lub uposażenie za ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego
  • dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej (gdy świadczenie pobierała matka, ojciec lub osoby, które przysposobiły dziecko)
  • osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki
  • w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
  • matce lub ojcu, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Ze świadczenia rodzicielskiego nie skorzystają więc:

  • kobiety otrzymujące zasiłek macierzyński
  • drugi rodzic, gdy jeden rodzic otrzymuje zasiłek macierzyński
  • osoby, które korzystają ze świadczeń z tytułu urodzeniu dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (np. funkcjonariusze służb mundurowych)
  • gdy uprawniony rodzic zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej, która uniemożliwia jej sprawowanie
  • matce lub ojcu, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego
  • gdy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej.

Czy osobom prowadzącym działalność nierejestrowaną przysługuje świadczenie rodzicielskie?

Tak, kobiecie prowadzącej działalność nierejestrowaną, która urodziła dziecko może przysługiwać świadczenie rodzicielskie.

Wydarzy się to w sytuacji, kiedy kobieta nie ma żadnego tytułu do otrzymania zasiłku macierzyńskiego.

Przykład numer 1:

Jeśli jakaś kobieta łączy prowadzenie działalności nierejestrowanej z pracą na etacie to będzie jej przysługiwał zasiłek macierzyński.

W takiej sytuacji nie może ona dodatkowo otrzymać kosiniakowego.

>>> Sprawdź z jakich wymagań i obowiązków musisz się wywiązać, jeśli chcesz prowadzić działalność bez rejestracji: Działalność nierejestrowana 2023? Pięć warunków na start!

Przykład numer 2:

Jeśli kobieta oprócz działalności nierejestrowanej zawiera umowy zlecenie, od których zleceniodawca opłaca składki w tym dobrowolną składkę chorobową również nie otrzyma kosiniakowego.

W takiej sytuacji również przysługuje jej zasiłek macierzyński wypłacany przez ZUS.

Przykład numer 3:

Natomiast jeśli np. sprzedajesz rękodzieło i w momencie porodu korzystasz jedynie z ubezpieczenia jako kobieta w ciąży albo jesteś zarejestrowana jako osoba bliska u męża w pracy to będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie.

Czy osoba, która pobiera świadczenie rodzicielskie może prowadzić działalność nierejestrowaną?

Nie można pobierać świadczenia rodzicielskiego jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki.

Co oznacza stwierdzenie: Praca zarobkowa, uniemożliwiającą sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem

Szukając odpowiedzi na pytanie, czy w okresie pobierania świadczenia rodzicielskiego można prowadzić działalność nierejestrowaną, należy zwrócić szczególną uwagę na przesłanki dotyczące sytuacji, które powodują utratę świadczenia (tj. kiedy świadczenie nie przysługuje).

O ile część przesłanek nie budzi wątpliwości i oczywistym jest, że mama traci prawo do świadczenia, to jedna z przesłanek może stanowić problem interpretacyjny.

Spróbujmy odpowiedzieć na dwa pytania:

  • Czy podjęcie jakiejkolwiek pracy spowoduje, że mama nie będzie uprawniona do pobierania świadczenia rodzicielskiego?
  • Czy pobierając świadczenie rodzicielskie mama nie może prowadzić działalności nierejestrowanej?

Przepisy nie doprecyzowują pojęcia sprawowanie osobistej opieki. Nie wprowadzono konkretnych wytycznych, które pozwoliłyby ocenić, kiedy i jaka praca wyłącza możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Czy jest to praca powyżej określonego wymiaru czasu pracy, czy w określonej formie?

Jest to przesłanka, która musi być sumiennie oceniana dla każdej mamy oddzielnie.

Oceny powinni dokonać pracownicy organów właściwych do wypłaty świadczenia, np. pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie.

Można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że warunek sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem będzie uznany za spełniony, gdy:

  • praca jest wykonywana w domu
  • praca jest wykonywana poza domem, lecz w niepełnym wymiarze czasowym (np. dziecko jest zostawiane raz na jakiś czas na kilka godzin z babcią a mama jest w pokoju obok).

Jaka jest definicja sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w innych ustawach?

Definicję osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem znajdziemy m.in. w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z tą ustawą osobą sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem jest:

  • Osoba fizyczna sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub dzieckiem swojego małżonka lub dzieckiem przysposobionym.
  • Sprawowanie opieki następuje w określonym przez ustawodawcę okresie, tj.
    • do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5 roku życia,
    • do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia – w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby.

Jak wygląda rozumienie sprawowania osobistej opieki według ZUS oraz w orzeczeniach sądowych?

Zdaniem ZUS-u, fakt, iż dziecko uczęszcza do przedszkola, żłobka, klubu dziecięcego albo szkoły, niezależnie od ilości godzin pobytu w tych placówkach nie powoduje trwałego zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jest to opinia dotycząca urlopu wychowawczego. Stanowisko to jest bardzo interesujące.

Należy jednak zwrócić uwagę, na jedno słowo. Przypadki parogodzinnego pozostawienia dziecka w jednej z wymienionych placówek powoduje jedynie przejściową a nie trwałą utratę kontaktu z dzieckiem.

Urlop wychowawczy jest uwarunkowany właśnie trwałym zaprzestaniem sprawowania opieki.

Przykład:

Mama, która w okresie urlopu wychowawczego wyjeżdża na kilka dni pozostawiać dziecko pod opieką małżonka lub dziadków. Nie sprawuje nad nim opieki, nie możliwości szybko zareagować.

Jednak czy możemy wesprzeć się takim rozumieniem pojęcia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w przypadku świadczenia rodzicielskiego?

Mam pewne wątpliwości, czy oddanie dziecka do żłobka nie będzie uznane przez organ wypłacający świadczenie rodzicielskie jako dowód na zaistnienie przesłanki dotyczącej zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

W przepisach dotyczących świadczenia rodzicielskiego mowa bowiem o nie sprawowaniu lub zaprzestaniu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Nie ma tu słowa: trwałego, więc pracownicy MOPR mogą podawać argument o jakimkolwiek niesprawowaniu opieki nad dzieckiem.

>>> Zagłosuj na moją książkę Biznes mamy w konkursie Kursory roku: Poradnik o działalności nierejestrowanej ma szansę zostać książką roku. Zagłosuj w konkursie KURSORY ROKU!

Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z orzeczeń sądowych wskazał:

Istotą takiej osobistej opieki jest to, że dla osoby korzystającej z urlopu wychowawczego zasadniczym, stałym i codziennym obowiązkiem jest zapewnienie dziecku niezbędnych środków bezpieczeństwa, utrzymania, rozwoju i wychowania, i to w takim zakresie, w jakim równoczesne sprawowanie opieki przez inne osoby jest zbędne.

Myślę, że w podobny sposób należy rozumieć istotę sformułowania dotyczącego sprawowania opieki w przypadku pobierania świadczenia rodzicielskiego.

Definicja ze słownika wskazuje natomiast na to, że pojęcia osobistej opieki oraz uniemożliwienia, którymi posłużył się ustawodawca należy rozumieć, jako:

Czynienie niemożliwym, nie dającym się urzeczywistnić, osiągnąć, zaś opiekę jako troszczenie się, dbanie, doglądanie, pilnowanie, sprawowanie dozoru.

Ustawodawca w przypadku świadczenia rodzicielskiego posłużył się pojęciem osobistej opieki. Co to znaczy?

Osobista opieka, czyli sprawowana bezpośrednio przez osobę uprawnioną opieki nad dzieckiem.

Należy uznać, że utrata możliwości jej sprawowania osobiście np. w czasie wykonywania działalności nierejestrowanej, gdy dzieckiem zajmuje się ktoś inny, a kobieta np. wyjeżdża na tydzień po za miasto oznacza, że świadczenie rodzicielskie zostanie utracone.

Kiedy kobieta może pobierać świadczenie rodzicielskie i prowadzić działalność nieewidencjonowaną?

Prowadzenie działalności nierejestrowanej w okresie popierania świadczenia rodzicielskiego jest dopuszczalne wtedy, gdy nie prowadzi do wyłączenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Osoba uprawniona do świadczenia rodzicielskiego, zamierzająca zająć się działalnością nierejestrowaną powinna zwrócić uwagę na charakter i czas wykonywania działalności nieewidencjonowanej.

Można uznać, że wszelkie prace, mogące być wykonywane w domu, takie których czas wykonania może być elastycznie dopasowany do wychowywania dziecka, nie powinny budzić wątpliwości i nie powinny mieć wpływu na prawo do świadczenia.

Do takiego rodzaju prac można zaliczyć m.in:

  • sprzedaż rękodzieła
  • prowadzenie sklepu internetowego (sprzedaż produktów cyfrowych lub fizycznych)
  • świadczenie usług online (udzielanie konsultacji, usługi dietetyczne)
  • fotografia w domowym studio
  • pieczenie tortów
  • stylizacja paznokci w domowym gabinecie
  • biznes w ramach network marketingu.

Czy kobieta powinna zgłaszać prowadzenie działalności nierejestrowanej do MOPR jeśli pobiera świadczenie rodzicielskie?

Każde zdarzenie, które zmienia sytuację życiową i zawodową musi być zgłoszone dla organu, w którym został zgłoszony wniosek o świadczenie rodzicielskie.

Osoby uprawnione do pobierania świadczenia, zobowiązane są bowiem do zgłoszenia wszelkich zmian i okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia rodzicielskiego.

Brak przekazania takich informacji może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń i koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami.

Prowadzenie działalności nierejestrowanej jest takim zdarzeniem.

Tak jak wyżej zostało to opisane, w zależności od typu działalności nierejestrowanej mama świadczenie utraci lub nie.

Informując urząd o podjęciu pracy zarobkowej w postaci małego biznesu, matka powinna jasno opisać sytuację, wskazując, że prowadzenie przez nią działalności nierejestrowanej nie koliduje z opieką i wychowaniem dziecka, tj. sprawowaniem osobistej opieki.

Warto powołać się na wyżej opisane definicje.

Pamiętajmy, że pracownicy socjalni pracujący w ośrodku pomocy społecznej, mają prawo przeprowadzić wywiad środowiskowy w razie wystąpienia wątpliwości, czy danej osobie (matce) przysługuje świadczenie.

Działalność bez rejestracji a świadczenie rodzicielskie? Podsumowanie!

Przyjmując, że działalność nierejestrowana, to działalność do wysokości określonego limitu (aktualnie: 2700 zł) stanowiąca działalność dodatkową, można przyjąć, że w większości przypadków nie spowoduje utraty kosiniakowego.

Polecam jednak skontaktowanie się z organem przed rozpoczęciem działalności bez rejestracji.

Jest to ważne z prostego powodu. Jeśli organ uzna, że dana działalność nierejestrowana sprawi, że zostanie spełniona przesłanka zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, to mama musi się zastanowić ile z tej działalności zarobi.

Jeśli dana działalność powoduje zaprzestanie sprawowania opieki, ale zyski są na poziomie 500 zł miesięcznie, to czy nie lepiej poczekać z tą działalnością do zakończenia okresu pobierania kosiniakowego?

>>> Co można wliczyć w koszta i limity przychodów czyli najważniejsze sprawy księgowe w działalności nierejestrowanej fotografów: Działalność nierejestrowana dla fotografów? Obejrzyj wywiad udzielony Mafelo Polska!

WAŻNE! Przepisy ustawy nie przewidują zmniejszenia świadczenia proporcjonalnie, bądź o określoną kwotę.

Jeżeli prawo do świadczenia rodzicielskiego zostanie utracone, będzie to dotyczyło całej kwoty w wysokości 1000 zł miesięcznie.

          Autorka artykułu:

          Joanna Rułkowska
          prawniczka

***

Bibliografia:

***

Działalność bez rejestracji? Wykonaj samodzielnie audyt biznesowy!

Działalność nierejestrowana i formalności? Niestety tak. Biznes na próbę posiada wiele zalet, ale nie oznacza to, że można działać całkowicie swobodnie.

Zapewne już wiesz, że są jakieś warunki na start, że trzeba uważać na limit, że konieczne jest prowadzenie uproszczonej ewidencji sprzedaży. Czytasz różne informacje w mediach społecznościowych, grupach na Facebooku, rozmawiasz z bliskimi i w pewnym momencie zaczynasz się gubić [Czytaj dalej…]

W czym mogę Ci pomóc?

Na blogu jest wiele artykułów, w których dzielę się swoją wiedzą bezpłatnie.

Jeżeli potrzebujesz indywidualnej płatnej pomocy prawnej, to zapraszam Cię do kontaktu.

Przedstaw mi swój problem, a ja zaproponuję, co możemy wspólnie w tej sprawie zrobić i ile będzie kosztować moja praca.

Joanna Rułkowska

    Twoje dane osobowe będą przetwarzane przez Joannę Rułkowską w celu obsługi przesłanego zapytania. Szczegóły: polityka prywatności.

    Komentarze (0)

    { 0 komentarze… dodaj teraz swój }

    Dodaj komentarz

    Twoje dane osobowe będą przetwarzane przez Joannę Rułkowską w celu obsługi komentarzy. Szczegóły: polityka prywatności.

    Poprzedni wpis:

    Następny wpis: